اعتیاد

سازمان ملل متحد روز چهارشنبه اعلام کرد: طی سال ۲۰۰۸  چهارده تن هرویین و چهار صد و پنجاه تن تریاک در ایران به مصرف رسیده است که این کشور را به بزرگترین مصرف کننده مواد مخدر در جهان تبدیل کرده است.

دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در گزارش سال ۲۰۰۸ خود تصریح کرده است: «ایران با جدی ترین مشکل اعتیاد در جهان رو به رو است، این در حالی است که تزریق مواد مخدر در آسیای مرکزی باعث همه گیر شدن بیماری ایدز شده است.»

سازمان ملل متحد در گزارش خود با اشاره به «  بازار ۶۵ میلیارد دلاری  مواد مخدر تولیده شده در افغانستان» تصریح کرده است: ۱۵ میلیون  نفر در جهان به مواد مخدر معتاد هستند  و نیمی از  مواد مخدر جهان در ایران، روسیه و اروپا مصرف می شود.

دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در گزارش تازه خود اعلام کرده است: ۹۲ درصد تریاک جهان در افغانستان تولید می شود و سالانه  معادل سه هزار و ۵۰۰ تن از این مواد به خارج از افغانستان فرستاده می شود.

طبق این گزارش، دو سوم این مواد مخدر قبل از خارج شدن از کشورهای آسیای میانه به هرویین تبدیل می شود و بقیه به صورت تریاک در بازار مصرف می شود.

گزارش سازمان ملل تصریح می کند که کمتر از دو درصد از هروئین و تریاک تولید شده ، قبل از خارج شدن از افغانستان از سوی نیروهای انتظامی توقیف می شود.

برپایه این گزارش، ۴۰ درصد هرویین تولید شده از طریق پاکستان، ۳۰ درصد از طریق ایران و ۲۵ درصد از طریق کشورهای آسیانه میانه از افغانستان خارج می شود.

آنتونیو ماریو کاستا ، مدیر اجرایی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، در این زمینه می گوید: مرز افغانستان و پاکستان به بزرگترین منطقه آزاد تجاری برای مبادله مواد مخدر بدل شده است که علاوه بر این مواد؛ سلاح، تجهیزات بمب سازی، پول مواد مخدر، حتی آدم و مهاجر غیرقانونی در این منطقه رد و بدل می شود.

۱۵ میلیون نفر در جهان به مواد مخدر معتاد هستند و نیمی از مواد مخدر جهان در ایران، روسیه و اروپا مصرف می شود.

دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد

آنتونیو ماریو کاستا همچنین هشدار داده است که «موج » مواد مخدر و تروریسم به سمت آسیای میانه در حرکت است.

دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد می گوید: فقط ۲۰ درصد از مواد مخدر خارج شده از افغانستان پیش از رسیدن به دست مصرف کننده توقیف می شود.

این گزارش همچنین تصریح می کند: بهای هرویین صادر شده از افغانستان با عبور از هر مرزی افزایش می یابد. این مواد در کابل هر گرم سه دلار به فروش می رسد این در حالی است که این میزان در خیابان های لندن، میلان و مسکو به قیمت ۱۰۰ دلار فروخته می شود.

طبق این گزارش، ۱۹ درصد از مواد مخدر جهان در اروپا مصرف می شود. در ایران و روسیه هر کدام  ۱۵ درصد،  هند ۷ درصد، و پاکستان، آفریقا و آمریکا هرکدام شش درصد از مواد مخدر جهان به مصرف می رسد.

تجارت مواد مخدر افغانستان تامین کننده منابع مالی گروه های شورشی است.

این گزارش تصریح می کند: از سال ۲۰۰۵ تاکنون گروه طالبان از مالیات و تجارت کشت مواد مخدر سالانه  ۱۶۰ میلیون دلار در آمد دارد. و طالبان و القاعده بازار یک میلیارد دلاری پاکستان را نیز بین خود تقسیم کرده اند.

دولت طالبان در افغانستان در سال ۲۰۰۱ بعد از حمله نیروهای آمریکا به این کشور سقوط کرد و نیروهای این گروه در مناطق مرزی افغانستان و پاکستان حضور دارند.

آنتونیو ماریو کاستا در این زمینه می گوید: دخالت طالبان در مسئله مواد مخدر این اجازه را به آنها می دهد که هزینه ماشین جنگی خود را از این طریق تامین کنند.

طبق این گزارش بیشتر ۶۵ میلیارد دلار فروش سالانه تریاک و هرویین خارج از افغانستان به جیب مجرمان می رود.

دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد می گوید: از ۱۵ میلیون و ۴۰۰ هزار مصرف کننده مواد مخدر ۱۱ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر هرویین و مابقی تریاک مصرف می کنند.

 طبق این گزارش، نیمی از هرویین جهان در اروپا و روسیه به مصرف می رسد و ۴۲ درصد از مصرف کنندگان تریاک در ایران به سر می برند.

هرویین و تریاک سالانه باعث مرگ ۱۰۰ هزار نفر در جهان می شود.

نوروفارمالوژی مواد افیونی : بابک رهبری

نوروفارمالوژی مواد افیونی:

اثرات اولیه مواد افیونی از طریق گیرنده های مواد افیونی اعمال می شود که در نیمه دوم دهه 1970 کشف شدند. گیرنده های M . Opioid در تنظیم و اعمال خاصیت ضد درد، تضعیف تنفس، یبوست و وابستگی نقش دارند. گیرنده های K . Opioid با اثرات ضد درد، مدر و رخوت زایی و گیرنده های G . Opioid احتمالاً با خاصیت ضد درد ارتباط دارند. مواد افیونی و شبه افیونی روی سیستم های ناقل عصبی دوپامینرژیک و نورآدرنرژیک نیز اثرات قابل ملاحظه ای دارند. داده ای گوناگون حاکی است که خواص پاداش دهنده و اعتیاد آور مواد افیونی و شبه افیونی از طریق فعال شدن نورون های دوپامینرژیک ناحیه تگمنتال شکمی که به قشر مخ و سیستم لیمبیک کشیده می- شوند اعمال می شوند.

تحمل نسبت به مواد افیونی به سرعت پدید می آید، مصرف طولانی مدت مواد افیونی یا شبه افیونی موجب تغییر در تعداد و حساسیت گیرنده های افیونی می شود. مصرف کوتاه مدت مواد افیونی ظاهراً فعالیت نورون های نورآدرنرژیک را در لوکوس سرولئوس کاهش می دهد. مصرف دراز مدت یک مکانیسم هموستاتیک جبرانی را درون نورون ها فعال می کند و ترک مواد افیونی منجر به بیش فعالی واجهشی می شود. (کاپلان و سادوک 2003)

 

 

تاریخچه استفاده نا بجا از مواد افیونی : بابک رهبری

تاریخچه استفاده نابجا از مواد افیونی:

            مواد افیونی از دیرباز توسط ملل مختلف شناخته شده ، کشت، تولید و توزیع و مصرف آنها از زمانهای قدیم رواج داشته است. نوشته های باستانی نشان می دهد که تریاک در تمام دوره های تاریخ بابل، مصر، یونان و روم استعمال می شده است.

            کشت خشخاش با اینکه در ممالک شرقی از جمله ایران، چین، هند، ترکیه و ممالک اروپای جنوبی به عمل می آمده ولی اصل آن از مصر بوده است. در ایران در زمان حکومت صفویان مصرف این ماده متداول بوده و در زمان شاه عباس توسعه بیشتر یافته است. در سده های اخیر سوداگران و استعمارگران خارجی به ویژه انگلیسی ها از یک سو با ترویج گشت و تولید و توزیع و فروش تریاک در ایران بر درآمدهای امپراتوری بریتانیای کبیر افزوده و از دیگر سو کشیدن تریاک را در سطح گسترده ای وسعت دادند.

            در سالهای جنگ دوم جهانی و بعد از آن قاچاق مواد افیونی و اعتیاد به آن رواج بیشتری پیدا می کند و در سال 1334 قانون منع کشت خشخاش و جلوگیری از مصرف غیر طبی تریاک از تصویب مجلس گذشت و وزارت بهداری را مسؤول امور معتادین قرار داد. در سال 1348 دولت منع کشت خشخاش را لغو کرد و به جای آن قانون کشت محدود خشخاش و سهمیه کوپنی تریاک را رواج داد.

            در خردادماه 1359 سهمیه تریاک معتادان مجاز لغو و طبق قانون دوره ای به مدت شش ماه بعنوان ترک اعتیاد مقرر شد بازگیری معتادان در آذر ماه 1359 پس از اتمام مهلت قانونی شش ماهه درمان به پایان رسید و از آن پس اعتیاد جرم و معتاد مجرم شناخته شد. در چند سال اخیر با توجه به نتایج نه چندان رضایت بخش حاصله از بکارگیری روش های مبارزه با عرضه و درمان معتادین، تلاش های فراوانی از طرف صاحب نظران و مجامع علمی و تخصصی مرتبط به معضل اعتیاد در راستای توجه بیشتر به جنبه های پیشگیرانه مبنی بر آموزش و آگاه سازی صورت گرفته است.

            اعتقاد بر این است که فرد معتاد نه یک مجرم بلکه یک بیمار است و اعتیاد یک بیماری است نه جرم و در این رابطه نباید به فرد معتاد به دید یک مجرم نگریست و برخورد کرد بلکه بیماریست که باید تحت مراقبت های خاص درمانی (دارویی، روانشناسی ، حمایتی) تا مرحله ترک موفق قرار گیرد.

 

 

عوامل مخاطره امیز استفاده نابجا از مواد مخدر : بابک رهبری

عوامل مخاطره آمیز استفاده نابجا از مواد مخدر:

عوامل مخاطره آمیز سوء مصرف مواد شامل عوامل فردی، بین فردی و اجتماعی است.

1-     عوامل مخاطره آمیز فردی

          دوره نوجوانی، استعداد ارثی، صفات شخصیتی، صفات ضد اجتماعی، پرخاشگری، اعتماد به نفس پایین، افسردگی اساسی، فوبی، نگرش مثبت به مواد، ترک تحصیل، بی سرپرستی و تأثیر مثبت مواد بر فرد.

2-       عوامل مخاطره آمیز بین فردی و محیطی

          غفلت از فرزندان، وجود الگوی نامناسب در خانواده، خانواده آشفته، دوستان مصرف کننده مواد، فقدان محدودیت، فقدان حمایت، شیوع خشونت و اعمال خلاف.

3-       عوامل مخاطره آمیر اجتماعی

          فقدان قوانین و مقررات جدی ضد مواد مخدر، بازار مواد، مصرف مواد به عنوان هنجار اجتماعی، کمبود فعالیت های جایگزین، کمبود امکانات حکایتی، مشاوره ای و درمانی و توسعه صنعتی. (صفاتیان و میراکبری 1382).

 

 

مفاهیم اعتیاد : بابک رهبری

تعاریف و مفاهیم اعتیاد:

            به رغم برداشت کلی و عمومی مردم از اعتیاد که آن را عادت شدید به استفاده از یک چیز یا انجام یک امر می دانند، وقتی می خواهیم اعتیاد و بویژه مواد تغییر دهنده خلق و خو را تعریف کنیم در می یابیم که کار چندان  آسانی نیست و توافقی درباره آن وجود ندارد.

            کلمات متعددی مثل مصرف [1]، استفاده نادرست [2]، سوء مصرف [3] وابستگی [4] و اعتیاد [5] درباره عادت به خوردن مشروبات الکلی و مصرف مواد و داروهای آرامبخش، ضدافسردگی و روان گردان، خوردن بیش از حد، قمار کردن، درگیر شدن با روابط جنسی بیش از حد و حتی کار کردن بیش از اندازه به کار برده شده است.

            مصرف : کلمه مصرف به هنگام استفاده از مشروبات الکلی و مواد و داروها برای مصارف طبی و به منظور تسکین یا درمان از قبیل مورفین، کدئین، آرام بخش ها و داروهای روان گردان گفته می شود. در کشورهای غربی یا کشور های دیگری که خرید و فروش مشروبات الکلی سکرآور و مست کننده قانونی است و مصرف آنها منع نشده و همچنین استعمال دخانیات یا انجام انواع قمار در موقعیت های تفریحی، در جشن ها و شادی ها مجاز شمرده شده است. (لاسون، لاسون و ریورز[6] 2001 ). همین مؤلفان استفاده از مواد یا داروهایی که آثار و نتیاج جسمانی، روانی، اجتماعی و قانونی زیان آور داشته باشد را استفاده نادرست خوانده اند.

            سوء مصرف : چنانچه مراجعی مشروبات الکلی یا دیگر مواد مصرف کند که باعث تغییر خلق و خو و رفتار او شود و آثار نامطلوبی بر روی زندگی خودش یا زندگی دیگران بگذارد، گفته می- شود که سوء مصرف مواد دارد. این آثار ممکن است آسیب دیدگی جسمانی، روانی یا عملکرد شغلی فرد باشد. شاکیت (1995) استفاده مکرر و طولانی مدت از مواد و داروها را سوء مصرف خوانده است و اضافه می کند سوء مصرف از مواد یا داروها زمانی صورت می گیرد که فرد موادی را بدون نیاز ضروری و به حق مصرف کند.

            وابستگی : وابستگی به شکل شدیدتر سوء مصرف مواد گفته می شود. از نظر مارگولیس و زوبن [7] (1998) وابستگی عبارت است از : نیاز و میل شدید جسمانی و روانی برای مصرف مواد و خوردن مشروب به خاطر تغییر حالت خود آگاهی و نشئه و کیفی که برای فرد وابسته ایجاد می کند. به نظر آنها وابستگی از طریق مصرف دارو از روی عادت، مصرف مشروبات و مواد به دفعات بیشتر و مقدار زیادترآن، به رغم نتایج زیان آور و منفی فراوان آن برای فرد، خانواده و جامعه مشخص می- شود.

            اعتیاد : لاسون، لاسون، و ریورز تغییرات سلولی را که در اثر استفاده زیاد از مواد و داروهای روان گردان رخ می دهد و باعث مقاومت و تحمل علایم مرضی ناراحت کننده و زجر آور بدنی و روانی به هنگام عدم استفاده از آن می شود، اعتیاد نامیده اند. خانم دیان دویل پیتا [8] نیز معتقد است که اعتیاد به مشروبات الکلی یا دیگر مواد دلالت بر این ندارد که شخص دچار حالت قدری مستی یا نشئه و کیف باشد، بلکه به وضعیت شخصی گفته می شود که به طور مکرر به قدری خوردن مشروب یا مصرف مواد مشغول شده است که زندگی شخصی، خانوادگی و شغلی را برای او ناراحت کننده کرده است. این فرآیند وابستگی روانی ممکن است به چیزهای دیگر مثل خوردن، روابط جنسی، قمار و حتی کار کردن کشیده شود. به طور کلی شخص به قدری نسبت به مصرف مشروب یا مواد مخدر یا اشتغال به امور دیگر وسواس پیدا می کند که زندگی بدون آنها برای او لذت آور نیست. (1994).

 

---

1- Use

2-Misuse

3- abuse

4- Dependency

5- Addiction

1- Lawson , Lawson and Rivers

2- Margolis and Zewben

3- Dinnae Doyle Pita

مراحل اعتیاد چیست ؟ بابک رهبری

            مراحل اعتیاد چیست؟

            الف) دوره آشنایی:

            در این مرحله شخص با تشویق دیگران مثل دوستان ناباب و اطرافیان و یا در اثر کنجکاوی مصرف مواد مخدر را شروع می کند و برای اولین بار با این مواد آشنا می شود.

            ب) دوره شک و مبارزه:

            در این مرحله شخص پس از مدتی که گاه گاه مواد مصرف می کند، برای ادامه مصرف دچار ترس و دلهره و شک و تردید می شود. او برای رهایی از فکر مصرف مواد مخدر به مبارزه با خود می پردازد.

            ج) معتاد شدن:

            شخص بعد از گذراندن مرحله دوم اگر نتواند برخود پیروز شود، مصرف مواد مخدر را ادامه می دهد و در طی روز یک یا چند بار مواد مخدر مصرف می کند. این مرحله که آنرا اسارت و معتاد شدن می نامند، خطرناکترین مرحله اعتیاد است.

 

اعتیاد چیست ؟ : بابک رهبری

            اعتیاد چیست؟

            اعتیاد یعنی وابستگی به مواد مخدر. وابستگی یعنی تمایل شدید به ادامه مصرف یک ماده که باعث پیدا شدن بعضی از رفتارها و حالت های غیر عادی در فرد می شود مانند: دلشوره، افسردگی، رفتار نادرست، ترس شدید، ناامیدی، نگرانی همیشگی و ... . فرد وابسته کم کم مقدار ماده مصرفی را افزایش می دهد. به تدریج نسبت به آداب اجتماعی و مسؤولیت های خانوادگی خود بی تفاوت می- شود و احساس می کند که دیگر نمی تواند آنرا ترک کند، معتاد می شود.

 

کلیاتی در باره اعتیاد : بابک رهبری

کلیاتی درباره اعتیاد:

            سوء مصرف و اعتیاد به مواد تغییر دهنده خلق و خو و رفتار یکی از بارزترین آسیب های روانی ـ اجتماعی است که به راحتی می تواند بنیان زندگی فردی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی یک کشور را سست کند و پویایی انسانی آن را به مخاطره اندازد و امکانات مادی و معنوی آن را تباه سازد. سوء مصرف مواد و وابستگی و اعتیاد به آن اختلالی پیچیده است که با علل و آثار زیستی، روانی، اجتماعی و معنوی همراه است.

            درهم پیچیدگی عوامل زیستی، روانی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی، این گرفتاری و معضل را به یکی از پیچیده ترین مشکلات فردی، خانوادگی و اجتماعی تبدیل کرده است.( نورانی پور 1384 ). امروزه اعتیاد یک مشکل سلامتی و بهداشت عمومی در سرتاسر جهان و در تمام کشورها محسوب می شود.( جی. باتوین، 2000 ). به ندرت کشوری را در روی کره زمین می توان پیدا کرد که با مشکل سوء مصرف مواد تغییر دهنده خلق و خو و رفتار درگیر نباشد.( سازمان ملل متحد، 1997 ).

            بر طبق آمارهای غیر رسمی دولتی 5/1 تا 5/4 میلیون نفر از مردم ایران مبتلا به سوء مصرف مواد یا اعتیاد به آن هستند. سوء مصرف و اعتیاد به مواد تغییر دهنده خلق و خو و رفتار آثار مخرب جسمانی ( مثل بیماری های گوارشی، قلبی، تنفسی، عصبی، ایدز، مجروح شدن و در برخی مواقع مرگ )، روانی ( مثل استرس، اضطراب، دلهره، افسردگی، بی قراری، پریشانی و فراموشی )، خانوادگی ( مانند اختلاف و کشمکش با اعضای خانواده، ارتباط ناسالم با افراد خانواده، سوء استفاده و تجاوز جنسی، خیانت و دعوا و کتک کاری، طلاق و جدایی )، شغلی ( مانند تأخیر و غیبت در محل کار، اخراج و بیکاری )، مالی ( مثل بدهکاری، ورشکستگی، فقر و تنگدستی )، اجتماعی( مانند طرد، انزوا و گوشه گیری، از دست دادن دوستان، بی ارزشی، نداشتن احترام، تنهایی و بی کسی)، اخلاقی ( دروغگویی و تهمت، زنا ) دارد و باعث ارتکاب خلاف، جرم و جنایت ( مثل تجاوز و سوء استفاده جنسی، تقلب، دزدی، رشوه خواری، کلاهبرداری و قتل ) می شود.

            سوء مصرف، وابستگی و اعتیاد به مواد تغییر دهنده خلق و خو و رفتار، نه تنها افراد را از فعالیت و تولید بهینه، کارآیی و اقدامات مثبت و سازنده باز می دارد بلکه باعث از بین بردن نیرو، انرژی، وقت و منابع و امکانات جامعه در جهت برنامه ریزی ها و اقدامات و فعالیت های مثبت و ثمربخش می شود.

            علاوه بر این هزینه های سنگین و سرسام آوری را بر فرد، خانواده، مؤسسات درمانی و بهداشتی ( برای پیشگیری و درمان ) و سازمان ها و دستگاه های انتظامی و قضایی ( برای کشف، دستگیری، بازپرسی، زندانی کردن و اعمال سایر مجازات ها در مورد تولید کنندگان و مصرف کنندگان ) تحمیل می کند.

            آثار و نتایج منفی، زیانبار و مخرب فردی، خانوادگی، اجتماعی، اخلاقی، معنوی و فرهنگی سوء مصرف، وابستگی و اعتیاد به مواد سبب شده است تا افراد معتاد و خانواده های آنان و مسؤولان جامعه برای پیشگیری به ترک و جلوگیری از بازگشت اقدام کنند و از افراد متخصص مثل روانپزشکان، مشاوران، روانشناسان بالینی و مددکاران اجتماعی یاری بخواهند.

            اعتیاد معضلی جهانی است و اکثر جوامع کم و بیش با چنین معضلی دست به گریبانند. گرچه برای کسانی که آن را در سطح جامعه ترویج می کنند و یا از آن استفاده می کنند و به نام معتاد شناخته می شوند مجازات هایی وجود دارد ولی روز به روز دامنه اعتیاد وسیع تر شده و قشر بیشتری از جمعیت جهانی را تهدید می کند. کشور ما که در مسیر ترانزیت مواد مخدر قرار دارد نسبت به کشورهایی که در فاصله دورتری از مرکز تولید آن قرار دارند آسیب پذیر است. ایران به لحاظ جغرافیایی همسایه بزرگترین کشور تولید کننده خشخاش و مخدرهای طبیعی است که بطور متوسط سالانه حدود 5 هزار تن مواد مخدر تولید می کند و سرمایه گذاری که ایران در راه مبارزه با مواد مخدر در طی سال های بعد از انقلاب انجام داده از بسیاری کشورها بیشتر بوده است.

از آنجا که مبارزه پیگیر با عوامل توزیع کننده مواد مخدر در طی سالیان گذشته، در ایران صورت گرفته با این حال، مصرف انواع مواد مخدر رشد روزافزونی داشته است. از سال 56 تا 80 تعداد معتادان کشور سیر صعودی داشته و 10 برابر شده است و این امر نیز به معنای قرار گرفتن سرمایه های انسانی کشور در معرض نابودی جمعی است. تا چند سال پیش نیز موارد فوق افزوده شده است بطوری که در تهران موادهایی مانند شیشه و کراک و قرص های اکستاسی و در شهرستان ها تریاک مصرف کننده بیشتری دارد. (صفاتیان و همکاران 85)